كارستن نيبور ( مترجم : پرويز رجبى )
208
سفرنامه كارستن نيبور ( فارسى )
تا حدودى نوسازى شده است ، اما با اين وصف ، با توجه به شرحى كه سياحان آغاز قرن ما از اين شهر مىدهند ، شهر شيراز هنوز ويران است . كريم خان در سال 1760 كاخى با شكوه با باغ بزرگى در شيراز ساخته است و ثروتمندان ديگرى را هم واداشته است ، تا پول خود را به اين شهر منتقل بكنند . او از ارمنيهاى جلفا و شهرهاى ديگر ، كه از هندوستان تا ونيز پراكندهاند ، دعوت مىكند ، كه دوباره به ميهن خود بازگردند و به ارمنيهاى فقيرى كه با افراد خانوادهء خود به مرز ايران مىرسند كمك مالى مىكند ، تا آنها بتوانند به آسودگى راه شيراز و اصفهان را پيش بكشند . بايد گفت ، كه ارمنيهاى زيادى به ايران باز مىگردند ، تا بقيه عمر خود را در ميهن خود ، كه آن را بهشت مىخوانند ، بهسر برند . در زمان حكومت فعلى از علم خبرى نيست . چون كريم خان خواندن و نوشتن نمىداند . او به مذهب هم توجه چندانى ندارد . شاهان پيشين ايران ، مانند سلطان قسطنطنيه و شريف مكه و امام صنعا و ديگر اميران مشرق زمين ، روزهاى جمعه در نماز جماعت شركت مىكردند ، اما وكيل امروزى ايران نه به فكر نماز است و نه به فكر جايى كه در آن نماز گزارده مىشود . در جايى كه او سالهاى نخستين زندگيش را گذرانيده است ، ارمنيهاى زيادى زندگى مىكنند و چون كريم خان از ابتداى جوانى به رفتوآمد با ارمنيها عادت كرده است ، امروز هم نسبت به مسيحيها رفتار بسيار خوبى دارد . چندى پيش كريم خان پسر بزرگ خود را در يك كليساى ارمنى به جلو محراب برد و از يك اسقف ارمنى خواست ، تا براى او دعا بكند . از اينروى ارمنيها فكر مىكنند ، كه كريم خان در پنهانى مسيحى است ، اما اين رفتار كريم خان هدفهايى سياسى داشت . او با رفتارى ، كه نسبت به ارمنيها دارد ، آنها را وادار مىكند ، كه دوستان خارج از كشور خود را به بازگشت به ايران تشويق بكند . شايد هم اين رفتار كريم خان ناشى از خرافاتى بودن او باشد . چون در ايران دعاها و طلسمهايى به چشم مىخورد ، كه